مثلاً نمیدانید مقررات سختتر میشود یا نه و همزمان سرعت پذیرش فناوری هم نامعلوم است.
ابزار تصمیمیار آیندهپژوهی
ماتریس سناریوی ۲×۲
اگر یک تصمیم مهم دارید و دو عامل میتوانند آینده آن را به شکلهای واقعاً متفاوتی عوض کنند، این ابزار کمک میکند چهار وضعیت بسازید و تصمیم امروز را در هر چهار وضعیت امتحان کنید.
این ابزار آینده را پیشبینی نمیکند؛ برای زمانی است که نمیخواهید برنامهتان فقط به یک تصور از آینده وابسته باشد.
قبل از شروع ابزار
اگر هنوز نمیدانید «عدمقطعیت بحرانی» چیست، اول توضیح سناریونویسی را بخوانید.
خروجی خوب باید نشان دهد چه اقدامهایی در چند آینده قابل دفاعاند و کدام تصمیمها شکنندهاند.
اطلاعاتی که وارد میکنید فقط در همین صفحه و مرورگر شما میماند و به سرور ارسال نمیشود.
مرحله ۱
پرسش و دو عدمقطعیت را دقیق کنید
محورها باید هم اثر بالایی روی تصمیم داشته باشند و هم نتیجهشان واقعاً نامعلوم باشد.
معیار انتخاب محور
اثر بالا + عدمقطعیت بالا + استقلال نسبی دو محور
مرحله ۲
چهار سناریو را متمایز کنید
برای هر خانه یک نام بهیادماندنی، پیامد اصلی و اقدام امروز بنویسید. سناریو قرار نیست پیشبینی باشد.
قطب دوم B
قطب دوم A
قطب اول B
قطب اول A
برای محرمانگی، دادههای واردشده به هیچ سروری ارسال نمیشوند.
ماتریس ۲×۲ چه زمانی مفید است؟
این روش وقتی مفید است که یک تصمیم مهم به آیندهای وابسته باشد که نمیتوان آن را با یک پیشبینی واحد بهخوبی توصیف کرد. بهجای انتخاب «محتملترین» آینده، دو عدمقطعیت بحرانی را انتخاب میکنید و از ترکیب قطبهای آنها چهار وضعیت متفاوت میسازید. ارزش تمرین در خودِ چهار خانه نیست؛ در این است که بفهمید کدام تصمیمهای امروز فقط در یک آینده جواب میدهند و کدام اقدامها در چند آینده قابل دفاعاند.
چطور دو محور خوب انتخاب کنیم؟
فهرستی از پیشرانها و عدمقطعیتهای مرتبط با پرسش کانونی بسازید و آنها را از نظر «شدت اثر بر تصمیم» و «میزان عدمقطعیت» بسنجید. دو مورد با اثر و عدمقطعیت بالا نامزد اصلی هستند؛ اما اگر تقریباً یک چیز را اندازه میگیرند، ترکیبشان چهار سناریوی واقعاً متفاوت نمیسازد. برای هر محور دو قطب روشن و قابل تصور تعریف کنید. قطبها بهتر است وضعیت باشند، نه برچسب خوب و بد.
آزمون سریع کیفیت محور
- اگر پاسخ محور از قبل تقریباً معلوم است، «عدمقطعیت بحرانی» نیست.
- اگر تغییر محور اثر چندانی بر تصمیم شما ندارد، محور مناسبی نیست.
- اگر دو محور شدیداً به هم وابستهاند، چهار خانه ممکن است مصنوعی شوند.
- اگر نتوانید برای هر دو قطب یک وضعیت معتبر تصور کنید، تعریف محور را بازنویسی کنید.
از چهار خانه به تصمیم امروز برسید
برای هر سناریو ابتدا منطق آن را توضیح دهید: در آن وضعیت چه رخدادهایی با هم سازگارند؟ سپس پیامد را برای همان تصمیم کانونی بنویسید. در پایان گزینههای امروز را از میان هر چهار سناریو عبور دهید. اقدامهایی که در چند سناریو نتیجه قابل قبول دارند «مقاومتر» هستند؛ اقدامهایی که فقط در یک سناریو عالیاند ممکن است به نشانههای هشدار و شرط فعالسازی نیاز داشته باشند.
سه خطای رایج
- انتخاب دو روند قطعی بهجای عدمقطعیت: در این حالت چهار آینده ساختگی میشوند و تمرین بینش جدیدی نمیسازد.
- نامگذاری جذاب بدون منطق: سناریو باید مجموعهای منسجم از شرایط و پیامدها باشد، نه صرفاً یک عنوان خلاقانه.
- پایان دادن کار با روایت سناریو: خروجی باید به تصمیم، شاخص پایش، اقدام مقاوم یا گزینه مشروط وصل شود.
خروجی را به تصمیم و پایش منتقل کنید
کار با سناریو وقتی تمام میشود که بدانید چه چیزی را باید انتخاب، ثبت و بعداً پایش کنید. از هر چهار خانه، گزینههای مقاوم، نقاط شکنندگی و فرضهایی را که میتوانند ترجیح شما را عوض کنند بیرون بکشید و این سه گام را پشت سر هم ادامه دهید.
۱. انتخاب راهبردی
گزینهها را در برابر سناریوها stress-test کنید، معیار و بدهبستان را روشن کنید و به یک انتخاب قابل توضیح برسید.
۲. بوم تصمیم
منطق انتخاب، شواهد، ریسک، اقدام بعدی و شرط بازنگری را روی یک برگه ثبت کنید تا تصمیم فقط در ذهن تیم نماند.
۳. پایش فرضهای راهبردی
فرضهای شکننده را به نشانه مشاهدهپذیر، منبع، trigger بازنگری و اقدام ازپیشتعریفشده وصل کنید.
برای مرور مبانی، مدخل سناریونویسی و نشانههای ضعیف را ببینید؛ برای جایگاه این تمرین در کل فرایند نیز به نقشه آیندهپژوهی برگردید.